Wiek IX-X  to czasy przekształcania się stosunków plemiennych w zaczątki feudalizmu. Pomorze Środkowe znajdowało się w tym okresie w sferze wpływów monarchii wczesnopiastowskiej. Gdy po podboju tych ziem przez Bolesława Krzywoustego przybył tu z misją chrystianizacyjną biskup Otto z Bambergu, miał do wypełnienia niełatwe zadanie. Dopiero wiek XIII można uznać za początek chrześcijaństwa na tych ziemiach. W 1185 r. Bogusław I (książę sławieńsko-słupski) został zmuszony do uznania zwierzchnictwa duńskiego. W ten sposób ziemia słupska stała się częścią królestwa Danii aż do 1226 roku, kiedy wschodnia część księstwa (ze Słupskiem i Ustką) przypadła w panowanie księcia Świętopełka.

     Musiało minąć 10 lat aby przyłączono również część zachodnią (ze Sławnem) - tworząc Pomorze Środkowe należące do książąt gdańskich. Słupsk staje się wtedy drugim po Gdańsku ośrodkiem handlu i rzemiosła. Rok 1306 to początek dziesięcioletniego okresu panowania brandenburskiego - Słupsk zostaje lokowany na prawie lubeckim, a mieszczanie słupscy uzyskują na własność odcinek między miastem a morzem wraz z wąskim pasem ziemi po obu stronach Słupi oraz prawo posiadania sześciu zwolnionych od opłat statków rybackich na swobodny użytek (port należał do Święców, a stał się własnością Słupska między 1313 a 1337 rokiem). W 1326 roku ziemia dostała się pod panowanie książąt szczecińskich: Ottona I i Barnima III - oddali ją oni Krzyżakom na 12 lat w zastaw. 2 lutego 1337 roku spisano w Słupsku dokument potwierdzający sprzedanie przez Święców (Jaśka z Darłowa i Jaśka ze Sławna) Ustki i okolicznych wsi Słupskowi "na wieczne czasy" - Ustka stała się własnością Słupska i aż do XX wieku posiadała status wsi. Ustka była w tym czasie dość dużą - w porównaniu z okolicznymi wsiami - osadą rybacką.

  W połowie XVII wieku liczba mieszkańców Ustki sięgnęła około 500 osób. Dokumenty z tego okresu pozwalają wnioskować o istnieniu szkoły (zapewne przykościelnej) oraz dokumentują zbrojny najazd słupskich mieszczan na Ustkę w odwet za bezprawny wyrąb lasu (wykaz zagrabionych wówczas przedmiotów świadczy o bogactwie ustczan). Zubożenie ustczan odbiło się na stanie portu - elektor brandenburski wyasygnował nawet pewną sumę na modernizację portu, jednak okazała się zbyt mała, a Słupszczanie odmówili pomocy materialnej. Dewastacja postępowała w szybkim tempie, co przyczyniło się do dalszego pogorszenia sytuacji bytowej mieszkańców Ustki. Spis ludności z 1717 roku nie odnotowuje już w Ustce cieśli okrętowych i stolarzy. Nie buduje się nowych statków, rośnie liczba ubogiej ludności, pogarsza się sytuacja marynarzy.

Spis z 1717 roku nie odnotowuje też nauczyciela. Liczba ludności zmniejszyła się w stosunku do XVII wieku o połowę. Sytuacja portu polepsza się dopiero za panowania króla pruskiego Fryderyka Wilhelma I. Odbudowana zostaje baza techniczna, ożywia się przemysł stoczniowy. W 1756 roku do Ustki zawinęło aż 60 statków. Po spadku obrotów portu w okresie wojny siedmioletniej dalszy wzrost datuje się od 1772 roku (pierwszego rozbioru Polski). Następne rozbiory powodują dalszy przyrost zysków, a kolejne załamanie przychodzi dopiero w okresie wojen napoleońskich. Na przełomie 1806 i 1807 roku francusko-polskie wojska Napoleona zdobyły Słupsk i Ustkę, i utworzyły tu swoje garnizony. Jednak blokada którą ustanowił Napoleon przeciwko interesom Anglii, dotknęła portu usteckiego. Jak widać, interesy Słupska i Ustki były w tym okresie dokładnie odwrotne niż interesy Polski. Nowy rozdział w dziejach miasta rozpoczyna się wraz z klęską Bonapartego...

W 1808 roku pruska reforma powoduje rozluźnienie związków Ustki ze Słupskiem, a w1831 roku port ustecki staje się własnością państwa pruskiego. 1874 rok to usprawnienie działalności inwestycyjnych w porcie i wyprzedaż terenów po obu stronach rzeki, gdzie powstają nowe obiekty przemysłowe i handlowe. W połowie XIX wieku powstaje nowoczesny jak na owe czasy port i odkryte zostają walory uzdrowiskowe nadmorskiej okolicy. W 1863 roku rusza budowa nowego basenu portowego, przedłużone zostają oba mola, palami dębowymi wzmacnia się oba brzegi, powstają budynki zarządu portu i stacji pilotów portowych.

Basen portowy zostaje pogłębiony, wzmacniane są podwodne konstrukcje falochronów, poszerzone
zostaje koryto rzeki i powstaje nowe nabrzeże zachodnie. Prace trwają do 1903 roku, kiedy zakończona zostaje budowa falochronów. W roku 1900 Ustka uzyskuje samodzielność administracyjną.
22 marca 1935 status miasta.

2. Ustka powojenna

niszczenia wojenne ominęły Ustkę. Wojska radzieckie wkroczyły tu na początku marca 1945 roku, spotykając słaby opór garnizonu niemieckiego. 11 maja rozpoczął urzędowanie Zarząd Miejski, stanowiący pierwszą polską władzę.    Komendanturę radziecką zlikwidowano jednak dopiero 22 lipca, kiedy oficjalnie Polacy przejęli władzę. W większości Ustkę zamieszkiwali wówczas Niemcy. Przyszłe społeczeństwo tych ziem tworzone miało być przez polską ludność miejscową, imigrantów z pozostałych ziem polskich, przesiedleńców i repatriantów ze Wschodu oraz reemigrantów. Pierwsi Polacy zaczęli napływać w kwietniu, początkowo przyjeżdżano indywidualnie lub w niewielkich grupach.

    W końcu 1945 r. liczba ludności polskiej wynosiła 1313 osób, by w 1957 osiągnąć liczbę 4360 osób. Jednocześnie malała liczba ludności niemieckiej (w 1950 roku tylko 5 osób narodowości niemieckiej). Do 1947 roku nie była urzędowo ustalona nazwa miasta - używano nazw "Nowy Słupsk", "Uszcz" (lub "Uść"), "Postomin ", "Słupioujście". Dopiero w 1946 roku, ustalona została nazwa "Ustka. Powojenna Ustka borykała się z trudnościami finansowo-inwestycyjnymi. Należało zapewnić mieszkańcom wodę, gaz, energię elektryczną, odprowadzenie ścieków komunalnych. Wzrastały potrzeby mieszkaniowe. Dekapitalizowały się budynki przedwojenne. Czynnikiem rozwojowym miasta był przemysł, a także sąsiedztwo Centrum Szkolenia Specjalistów Marynarki Wojennej, oddalone o 3 kilometry na zachód od Ustki.
Pracownikom wojska, stoczni, przedsiębiorstw rybackich należało zapewnić
warunki bytowe - zaczęły powstawać więc "blokowiska", nie pasujące do architektury zabudowy przedwojennej. Po zasiedleniu dawnych pensjonatów, zaczęły licznie powstawać ośrodki wczasowe, zlokalizowane głównie w nadmorskim lesie po stronie wschodniej...

Na podstawie:
"USTKA - BEDEKER" Józef Jaskóła